Je typt waarschijnlijk dagelijks meer dan je schrijft. Mails, berichten, aantekeningen in een vergadering: het gaat bijna allemaal via een toetsenbord of scherm. Toch merken veel mensen dat ze iets beter onthouden als ze het op papier hebben gezet. Dat is geen inbeelding. Er is de afgelopen jaren behoorlijk wat onderzoek gedaan naar wat schrijven met de hand met je brein doet.
In dit artikel lees je wat die studies laten zien, waar de grenzen van dat onderzoek liggen en hoe je met de juiste pen en het juiste notitieboek het schrijven zo prettig maakt dat je het ook echt blijft doen.
Wat het onderzoek laat zien
Een bekend onderzoek is dat van Pam Mueller en Daniel Oppenheimer uit 2014. Zij lieten studenten colleges volgen en aantekeningen maken, de ene groep op een laptop en de andere met pen en papier. De laptopgebruikers schreven meer woorden op, maar namen vaker letterlijk over wat er gezegd werd. De groep die met de hand schreef, moest noodgedwongen samenvatten. Bij vragen die begrip vereisten, scoorden zij in die studie beter.
Later onderzoek liet zien dat het effect niet altijd even groot is; sommige herhalingsstudies vonden kleinere of geen verschillen. Wat wel steeds terugkomt, is het mechanisme erachter: wie verwerkt in plaats van overtypt, onthoudt meer. Met de hand schrijven maakt dat verwerken bijna onvermijdelijk, omdat je simpelweg niet alles kunt bijhouden.
Wat er in je hoofd gebeurt
Onderzoekers van de Noorse universiteit NTNU, onder wie Audrey van der Meer, maten met EEG de hersenactiviteit van mensen die schreven of typten. Bij schrijven met de hand zagen ze meer samenhangende activiteit in hersengebieden die met geheugen en het opslaan van nieuwe informatie te maken hebben. Hun verklaring: bij handschrift vorm je elke letter zelf, met fijne bewegingen die je ogen en handen nauw laten samenwerken. Bij typen druk je steeds op vrijwel dezelfde manier een toets in.
Die extra inspanning lijkt een nadeel, maar werkt in je voordeel. Doordat je meer zintuigen en meer aandacht inzet, laat de informatie een sterker spoor achter. Het is vergelijkbaar met een route die je zelf fietst in plaats van als passagier meerijdt.
Zo haal je er meer uit
Schrijven alleen is niet genoeg; het gaat om hoe je schrijft. Noteer kernwoorden en verbanden in je eigen woorden in plaats van hele zinnen over te nemen. Laat ruimte in de kantlijn om later vragen of aanvullingen toe te voegen. En lees je aantekeningen binnen een dag nog eens door, liefst terwijl je ze kort samenvat. Dat herhalen versterkt wat je tijdens het schrijven al in gang hebt gezet.
Ook handig: gebruik pijlen, kaders en kleine schetsjes. Visuele structuur helpt je om later snel terug te vinden wat belangrijk was, en het tekenen zelf is opnieuw een vorm van verwerken.
Een pen die prettig schrijft
Wie met een pen schrijft die hapert, vlekt of kramp geeft, houdt het niet lang vol. Het loont dus om even stil te staan bij wat bij jou past. Wil je eerst vergelijken wat anderen van bepaalde pennen en schrijfwaren vinden, dan kun je op www.kantoorartikelengetest.nl ervaringen en tips over kantoorartikelen nalezen. Grofweg kun je uit deze soorten kiezen:
- Balpen: betrouwbaar en vlekt weinig, maar vraagt wat meer druk.
- Gelpen: schrijft soepel en geeft een volle lijn, ideaal voor snelle aantekeningen.
- Rollerball: licht en vloeiend, wel iets gevoeliger voor doordrukken.
- Vulpen: weinig druk nodig en prettig voor lange stukken, vraagt wat gewenning.
- Potlood: uitgumbaar en fijn voor schetsen en schema’s.
Het juiste notitieboek
Papier maakt meer verschil dan je denkt. Dun papier laat inkt doorschijnen, vooral bij gel- en vulpennen. Kies bij voorkeur papier van rond de 80 tot 100 gram als je met natte inkt schrijft. Ook de liniatuur doet ertoe: gelinieerd is fijn voor tekst, ruitjes of stippen geven meer vrijheid voor schema’s en mindmaps.
Let daarnaast op het formaat en de binding. Een A5-boek past in de meeste tassen, en een notitieboek dat plat openvalt schrijft een stuk prettiger dan een stug exemplaar waarbij je steeds de bladzijde moet vasthouden. Genummerde pagina’s en een inhoudsopgave helpen als je je aantekeningen later wilt terugvinden.
Klein beginnen
Je hoeft je laptop niet weg te doen om de voordelen van handschrift te merken. Begin bijvoorbeeld met je volgende vergadering, cursus of boek: maak je aantekeningen op papier en kijk of je de inhoud een week later beter paraat hebt. Met een pen die lekker in je hand ligt en een notitieboek dat je graag openslaat, wordt schrijven vanzelf een gewoonte in plaats van een opgave.
